Szyldy Emaliowane 1

Zastanawiam się jaki temat zainteresuje każdego potencjalnego czytelnika, przede wszystkim czytelnika, który zawodowo nie jest związany z procesami emaliowania. Doszedłem do wniosku, że jednym z takich tematów jest informacja. Nie taka gazetowa, internetowa, której każdy najczęściej szuka w Internecie, ale taka którą spotykamy na ulicy, czasami w pomieszczeniach. Chodzi mi tutaj o wszelkiego rodzaju tablice i tabliczki informacyjne. Najczęściej spotkać można tablice z nazwami ulic i placów, szyldy instytucji państwowych i samorządowych, placówek oświatowych – tutaj do wykonywania tych znaków w dużym procencie zastosowano różne techniki emaliowania.

Pytanie – dlaczego, kiedyś powszechne dzisiaj w dużej ilości zastępowane tworzywami sztucznymi i tablicami lakierowanym ? Jedyną sensowną odpowiedzią są koszty, ale czy rzeczywiście tak jest.

Przełom XIX i XX wieku zaowocował ogromnym skokiem przemysłowym a co za tym idzie znacznym wzrostem usług i handlu. Tej dziedziny gospodarki nie da się rozwijać bez szeroko pojętej informacji i reklamy.

Każdy z producentów, usługodawców chciał się szeroko zaprezentować i zareklamować swoje usługi.

Na zdjęciach z tego okresu można na ulicach zaobserwować niezliczoną ilość tablic, szyldów informujących o tym co może przechodzień spotkać za drzwiami sklepu, restauracji czy piwiarni. Czym ładniej podana informacja tym większe zainteresowanie. Również nie istniała nawigacja i lokalizacja Googla, a mieszkańcom konieczna była informacja gdzie się znajdują i gdzie mają się udać – tutaj sprawdzały się informacje adresowe (nazwy ulic i placów, numeracja domów i mieszkań).

Aby sprostać tym zadaniom rozwinęło się emaliernictwo szyldowe. Rzemieślnicy wykonywali trwałe, kolorowe tablice informacyjne, które doskonale sprawdzały się nawet w ekstremalnych warunkach atmosferycznych. Artyzm tych tablic niejednokrotnie zachwyca do dziś. Tylko mechaniczne uszkodzenie powłoki emalii i postępująca miejscowa korozja powodowała częściowe uszkodzenie. Pozostała nieuszkodzona tablica była w dość dobrym stanie.

Emaliowane szyldy z przedwojennego Wrocławia. Zapewne z jakiejś piwiarni. Widać gniazda korozji w miejscach uszkodzeń, a szczególnie w punktach przebicia tablicy przez pociski. Wystawa o przedwojennym Wrocławiu w salach Ossolinem

Można znaleźć liczne przykłady doskonale zachowanych szyldów, które nie zmieniły swojego wyglądu przez dziesiątki lat. Przykładem mogą być tabliczki informacyjne z wagonu wybudowanego w 1911 r a znajdującego się obecnie w Muzeum Kolejnictwa w Wolsztynie (Wielkopolska).

Już za naszych czasów najczęściej spotykanymi emaliowanymi informacjami były tabliczki z nazwami ulic, numeracją domów jak również informacje dotyczące położenia w ziemi różnego typu rurociągów. Znalazłem liczne przykłady na budynkach znajdujących się na Wrocławskim Sępolnie.

Tyle historii. Również dzisiaj działają firmy produkujące za pomocą technik emalierskich tablice informacyjne. Trudno sobie wyobrazić, że na urzędach nie znajdowały by się czerwone tablice z nazwą oraz Godło Państwowe Polski. Ostatnio natknąłem się we Wrocławiu w Klubie Pod Kolumnami na nowiutkie (max 2 lata) tabliczki opisujące poszczególne pomieszczenia. Zrobiło to na mnie duże wrażenie:

W Polsce jest również możliwość zaopatrzenia się w tego typu produkty w Stowarzyszeniu Polskiego Przemysłu Emalierskiego zrzeszamy producentów emaliowanych szyldów i tablic informacyjnych, do dyspozycji jest również producent surowców do emaliowania praktycznie w każdym kolorze (wg kolorystyki RAL).

Gwarancją jakości i solidności wykonania jest doświadczenie producentów, którzy niejednokrotnie kontynuują zawody zgodnie z tradycją rodzinną.

Jestem przekonany, że mimo pozornej różnicy w koszcie wykonania w technice emaliowania produkty tej branży posiadają znacznie wyższe zalety użytkowe – trwałość, estetyka, kolorystyka. Szyld emaliowany ze względu na powinowactwo do szkła ze względu na połysk i wyrazistość kolorów od razu rzuca się w oczy i wyróżnia się na tle innych tego typu produktów wykonanych innymi technikami.

Trwałość powłoki i jej odporność na warunki atmosferyczne pozwala stwierdzić, że po wykonaniu „Testu Floryda” wszystkie produkty w technice lakierowania lub tworzywa sztucznego powłoki emalierskie o dziesięciolecia wyprzedzają pozostałe.

Kilka przykładów produktów wykonanych przez Polskich producentów:

Jak wspomniałem w Polsce istnieje wiele zakładów rzemieślniczych i małych fabryczek, które od wielu lat wykonują różnego rodzaje tablice informacyjne, niejednokrotnie są to firmy rodzinne gdzie ta profesja przechodzi z pokolenia na pokolenie.

Chciałbym przybliżyć technologię produkcji szyldów i pokazać co ma wpływ na ich trwałość: Emaliowanie jest to proces, w którym podłoże metalowe pokrywane jest warstwą szkła. Jednak to szkło charakteryzuje się specjalnymi własnościami jedną z nich jest możliwość trwałego, mechanicznego połączenia z podłożem. To połączenie następuje w wysokiej temperaturze ponad 800⁰C a warstwy szkła i stali przenikają się i tworzą nierozerwalne połączenie.

Jak się to robi ?

Przygotowanie masy emalierskiej najczęściej wykonuje się w specjalistycznej firmie gdzie z kilku lub kilkunastu składników wg receptur zestawia się konkretną emalię. Fotografie przedstawią przykładowe 2 rodzaje szkliw emalierskich: po lewej szkliwo gruntowe posiadające w swoim składzie związki kobaltu i niklu które to związki są niezbędne do uzyskania przyczepności blachą. Po prawej szkliwo transparentowe, które można barwić praktycznie w dowolnym kolorze. Barwniki to nieorganiczne związki metali nie zmieniają barw nawet po długim użytkowaniu w każdych warunkach.

Po zestawieniu składników wg receptury sporządza się masę emalierską zmieloną w ceramicznych młynach kulowych jako roztwór w wodzie. Młyny wewnątrz szczelne wyłożone są wykładziną ceramiczną, a kule najczęściej steatytowe o dużym ciężarze właściwym. W ciągu kilku godzin mielenia z sypkich składników wykonają masę emalierską o konsystencji „gęstej śmietany”.

Uszkodzenie wykładziny lub zanieczyszczenie ścierem żelaznym może spowodować późniejsze wady powłoki w procesie wypalania.

W taki sposób wykonana masa emalierska jako roztwór wodny dostarczana jest to zakładów szyldziarskich.

Producentem mas emalierskich wg kart kolorów PANTONE jest firma „at-S Tomasz Sosnowski” z Piaseczna jego produkcja oparta jest na dostawach surowców od renomowanych firm emalierskich np. PEMCO International z Belgii. Sama produkcja znaków informacyjnych – szyldów to jest połączenie zakładu metalowego, myjni, lakierni natryskowej, drukarni sitodrukowej oraz zakładu ceramicznego z piecami do wypalania. Z tego wynika, że pracownicy muszą posiadać wiedzę z każdej z tych dziedzin.

Tajnikami swojego warsztatu podzielił się z nami p. Łukasz Serwinek ze spółki KFM Szyldy z Góry Kalwarii

Podstawą szyldu jest blacha stalowa – odpowiednia do emaliowania najczęściej DC01EK o ograniczonej zawartości węgla, o grubości około 1 mm. Po wykrojeniu odpowiedniego kształtu (prostokąt, owal, tarcza herbowa lub każdy inny) musi zostać nadany wypukły kształt tzw. pukiel, który usztywni konstrukcję, a w procesie kilkukrotnego wypalania nie zmieni „fasonu”. Wykonane zostaną otwory montażowe do późniejszego przymocowania np. do muru. Na tym etapie możliwe jest również zgrzanie wsporników gdy inwestor nie chce mieć widocznych punktów montażowych.

Po wykonaniu przygotówki stalowej i następuje dokładne umycie i odtłuszczenie powierzchni. Bez tej operacji natryskiwana emalia nie pokryje równym filmem całej powierzchni. Niezależnie od ilości kolorów wszystkie elementy pokrywane są dwustronnie emalią gruntową, która po wysuszeniu i wypaleniu stanowi bazę dla przyszłych warstw.

Po tych zabiegach dysponujemy przygotówką, która może posłużyć do sporządzenia każdego znaku informacyjnego. Tę pracę można wykonać w sposób seryjny. Jednak szyldy z reguły są wykonywane w pojedynczych egzemplarzach jako niepowtarzalne tabliczki. I tutaj konieczne są umiejętności i zręczność pracowników, którzy z wykorzystaniem szablonów kartonowych przedstawiających określony wzór usuwają wysuszoną emalię za pomocą szczotki z miękkiego włosia. Każdy kolor musi zostać ponownie wypalony w piecu.

Przykład Godła Państwowego w trakcie wypalania kolejnej warstwy emalii. Do tej pory szyld wypalany był co najmniej 4 razy (emalia gruntowa, następnie kolory: szary, czerwony i biały) dla ostatecznego wykończenia konieczne będzie kolejne wypalenie koloru złotego korony i szponów. W szczególnych przypadkach gdy wykonuje się powtarzalną serię takich samych znaków wykorzystuje się technikę sitodruku z zastosowaniem specjalnych past ceramicznych – bardzo drobno zmielone barwione szkliwo przetarte przez walce jako zawiesina odparowujących olejków. Również tutaj stosowane są kalkomanie, które niejednokrotnie zakłady szyldowe wykonują we własnym zakresie. Jednak ze względu na jednostkowy charakter produkcji najczęściej za pomocą plotera wycina się szablon, który następnie służy do ręcznego odwzorowania napisu lub wzoru znaku przez szczotkowanie wysuszonej warstwy emalii. Gwarancją jakości i solidności wykonania jest doświadczenie producentów, którzy niejednokrotnie kontynuują zawody zgodnie z tradycją rodzinną. Jestem przekonany, że mimo pozornej różnicy w koszcie wykonania w technice emaliowania produkty tej branży posiadają znacznie wyższe zalety użytkowe – trwałość, estetyka, kolorystyka. Szyld emaliowany ze względu na powinowactwo do szkła ze względu na połysk i wyrazistość kolorów od razu rzuca się w oczy i wyróżnia się na tle innych tego typu produktów wykonanych innymi technikami. Trwałość powłoki i jej odporność na warunki atmosferyczne pozwala stwierdzić, że po wykonaniu „Testu Floryda” wszystkie produkty w technice lakierowania lub tworzywa sztucznego powłoki emalierskie o dziesięciolecia wyprzedzają pozostałe.